DOODGEWOON informeert en amuseert over zaken rond de dood - sinds 1994
Verschenen: 05-04-2004
HET TABOE ROND ZELFDODING

Nederland kent 1500 zelfdodingen per jaar, in meerderheid zijn het jonge(re) mensen die de hand aan zichzelf slaan, maar niemand (behalve nabestaanden en andere direct betrokkenen) lijkt zich hier erg druk over te maken. Ook de overheid niet.


Of misschien juist de overheid niet. De steden liggen vol met verkeersdrempel en de ene verkeersveiligheidsactie na de andere wordt gelanceerd om de jaarlijkse 1100 verkeersdoden terug te dringen, maar er worden geen ingrijpende maatregelen genomen om van de 1500 zelfdodingen er 1400 te maken, of 1300, of nog minder.

Dit is ťťn van de aanklachten die te lezen is in het onlangs verschenen boek Loden last van psychiater Bram Bakker en journalist Bram Hulzebos. Bakker en Hulzebos pleiten voor rigoureuze maartregelen, een ĎNationaal SuÔcide Preventieplaní, waarin naast acute zorg (in iedere regio een gespecialiseerd hulpverleningsteam dat in actie komt bij de melding van een dreigende zelfmoord) ook grootschalige voorlichting en wetenschappelijk onderzoek moet worden ondergebracht. Het komt voor (en is geen uitzondering) dat mensen in het ziekenhuis belanden na een mislukte zelfdoding, hun maag wordt leeggepompt of ze anderszins worden opgelapt en vervolgens naar huis worden gestuurd zonder dat er een psychiater aan het bed is geweest.

Natuurlijk, een deel van die 1500 mensen zal tůch zelfmoord plegen, wat je ook doet als hulpverlener, weet ook Bram Bakker. Maar hij schat dat 500 van de 1500 zelfmoorden te voorkomen zouden zijn als er een ĎNationaal SuÔcide Preventieplaní zou zijn, liet hij onlangs weten in een talkshow. ďMaar al zijn het er een paar, dan is het nog de moeite waard.Ē

De ondertitel van Loden last luidt: Het taboe rond zelfmoord. Iemand door zelfdoding verliezen brengt gevolgen met zich mee die er (meestal) niet zijn als je iemand verliest aan een hartaanval, verkeersongeluk of slopende ziekte. Het roept allerlei vragen op: waarom? en vooral: was het te voorkomen geweest? Niet zelden hebben mensen last van een schuldgevoel. Nabestaanden vinden niet altijd gehoor bij anderen met hun verhaal. Het is een onderwerp dat je niet makkelijk ter sprake brengt. Praten over de ziekte waaraan iemand is overleden is makkelijker dan praten over een zelfdoding.

In het boek staan verhalen van familie en vrienden van zelfdoders. Bakker en Hulzebos reconstrueerden in de interviews de omstandigheden die tot de zelfdoding leidden en laten vooral zien hoe machteloos naasten zich voelen, zij moeten als het ware toezien hoe het leven van een dierbare tot zoín treurig einde komt. Die machteloosheid zou soms voor een deel te voorkomen zijn geweest. Want hoe uiteenlopend de verhalen ook zijn, ze hebben ťťn duidelijke overeenkomst: alle achterblijvers voelden zich buitengesloten op het moment dat hun familielid of vriend in aanraking kwam met professionele hulpverlening. Direct betrokkenen, ouders, partners, zussen en broers, worden meestal doelbewust buiten een behandeling gehouden. Het zelfbeschikkingsrecht van de patiŽnt wordt soms tot in het absurde doorgevoerd en volgehouden. De kennis die familieleden en andere naasten hebben over de patiŽnt wordt niet zelden totaal gegeneerd. Terwijl zij toch de mensen die een patiŽnt het langst kennen, maar ook degenen die weer met hem of haar moeten samenleven als de behandeling voorbij is.

Dat is de tweede aanklacht die in het boek te lezen is. Een aanklacht tegen de psychiatrie zelf. Niet alleen de onwil om naasten bij de behandeling te betrekken. Maar ook de starheid van veel hulpverleners die, als eenmaal een diagnose is gesteld, daar met geen haarbreedte van willen afwijken, ook al duiden allerlei aanwijzingen op het tegendeel en uiten naasten van de patiŽnt hun serieuze twijfel over de diagnose en de daarop geŽnte behandeling. Hulzebos weet waarover hij spreekt als nabestaande van een zelfdoder. Hij schreef eerder het boek Een te dunne huid over de zelfmoord van zijn vader in 1999. Bakker is zelf psychiater en heeft zich al eerder laten kennen als een beducht criticus van de eigen beroepsgroep. Niet alleen in zijn boek Te gek om los te lopen uit 2003, maar ook door opzienbarende uitspraken tijdens bezoeken aan Barend & Van Dorp en in andere interviews. Zijn manier van psychiatrie bedrijven is een andere dan de gangbare. Vooral zijn manier van omgaan met de patiŽnt, bij hem hoeft de verhouding niet per se puur zakelijk te zijn, maar mag soms persoonlijker worden, is not done in de psychiatrie. Met ťťn van zijn inmiddels ex-patiŽnten, dichter en schrijver Rogie Wieg is hij bevriend geraakt. Wieg en Bakker gaan zelfs samen op tournee. Bakkers eigenzinnigheid en zijn wens er mee in de openbaarheid te treden, maken hem weinig geliefd bij veel collegaís, het heeft hem zelfs zijn baan als psychiater gekost in het Amsterdamse Sint Lucas Andreas Ziekenhuis.

Ook nu weer pleit Bakker voor meer openheid en eerlijkheid van de professionele hulpverleners over hun behandeling tegenover de naasten van een patiŽnt en, als de behandeling niet geholpen heeft, de nabestaanden. Psychiaters moeten tegen nabestaanden durven zeggen dat sommige beslissingen, achteraf gezien, misschien niet verstandig waren geweest. Dit is uiteraard nooit prettig om te horen als partner of ouder, maar het zou veel mensen in ieder geval meer helpen dan nu. Nu vinden ze vaak geen enkel gehoor bij de mensen die hun voor de trein of van een toren gesprongen dierbare had moeten helpen en blijven dossiers voor hen voorgoed gesloten. Laten we hopen dat Loden last een aanzet geeft tot veranderingen in de psychiatrie en dat vooral naasten van patiŽnten meer erkenning krijgen.

Loden last is uitgegeven door Contact en kost Ä 15,90, isbn 90 254 1872 4.
Bram Bakker heeft zijn eigen website: www.brambakker.com.

Terug naar archief...
REACTIES

Geef hieronder uw reactie op dit artikel, en/of lees de reacties van andere lezers.
Uw naam
Uw email
Uw reactie
Reacties worden pas geplaatst na goedkeuring door de redactie. De redactie is niet aansprakelijk voor de inhoud van reacties, en behoudt ten alle tijden het recht reacties te wijzigen of te verwijderen.


Marilene schreef op 3-3-2008:
Hallo,

het is perfect dat een psychiater zich distantieert van het prototype zieleknijper. Ik heb de psychiatrie zeg maar aan de lijve ervaren. Ben er inderdaad als een ander persoon uitgekomen, namelijk helemaal mijzelf kwijt geraakt en dat leidde tot een zwarte geest. Waarbij ik mijzelf pas door liefdevolle hulp in plaats van medicatie heb terug gevonden. Deze zwarte geest was echt kwalijk want ik kon geen zelfdoding plegen maar ik vond hel op aarde, in mijn geest dan. Niks om voor te leven zeg maar. Ehm, ikzelf wil er ook een boek over schrijven als ik zover ben. Maar wil dit zeker ook wettelijk aankaarten, want wettelijk gezien worden er ook regels overtreden, of stroken tegen andere wetten in.
Met vriendelijke groet, Marilene.


frits-willem schreef op 25-12-2006:
het word maar eens tijd dat de westerse samenleving haar opvattingen over de dood een beetje up to date met de werkelijkheid brengt. geef zij die geen aandeel in jullie eeuwigdurende horror show willen zijn de vrijheid die ze verdienen.


Meadow schreef op 3-9-2006:
Ik denk dat het inderdaad een goede opvatting is de naaste omgeving meer te betrekken bij therepieŽn, ook een meer persoonlijk contact moet mogelijk zijn. Maar daarbij wordt wel vergeten dat de omgeving vaak oorzaak van het probleem is. Van verwaarlozing en mishandeling in de jeugd worden vele depressief, dan hoef je echt je ouders niet bij de therapie te betrekken, want die maken het alleen maar erger.

Trouwens het feit dat nabestaanden zoveel problemen krijgen met een zelfmoord is ook weer een van de voornaamste reden om het niet te doen, je wilt je lieve vrienden het niet aandoen, tenzij het echt niet meer gaat.
Meadow


jan averink schreef op 31-8-2006:
Ik ben blij, dat ik deze site op het internet gevonden heb, ik moet gewoon even met iemand praten, ook al is het maar via dit medium.
Een hele goede vriendin van mij heeft inderdaad een "bijna" geslaagde poging ondernomen. Het geheel is te triest voor woorden en ik zal ook niet in de finesses treden, want dat vind ik gewoon not done tegenover haar. Ik noem dus ook geen namen. Ik weet wel dat ik haar niets kwalijk neem, geen verwijten maak. Ik voel alleen een peilloos verdriet en onmacht, omdat ik niet heb kunnen voorkomen dat dit gebeurde. De liefde die ik voor haar voel is door dit gebeuren alleen maar gegroeid en ik wil er ook alleen nog maar voor haar zijn. Het doet ongelooflijk veel pijn om haar zo te zien. Wat hier ter sprake komt, dat men buitengesloten wordt, of zich buitengesloten voelt door de professionele behandelaars, kan ik alleen maar beamen. Het voelt inderdaad zo, of het ook zo is? Ik weet het niet. Ik weet wel dat veel mensen met dergelijke gebeurtenissen niet om kunnen gaan. Het is zo onvoorstelbaar, het is niet te vatten. Ze worden er bang van en distantiŽren zich ervan. Je voelt je dus echt wel alleen. Als zij geslaagd zou zijn in haar poging, zou ik niet weten wat ik dan zou hebben gedaan, waarschijnlijk hetzelfde. Het is een pijn waarmee bijna niet te leven is. Zoals haar zielepijn niet mee te leven was. Ik begrijp haar wel. Ik denk ook, dat datgene wat hier aangehaald wordt, juist is. Zij heeft gewoon een te dunne huid. Kan de wrede wereld niet aan, is te vaak gekwetst.
Ik weet wel, dat het geen lafaards zijn die gaan. Er is moed voor nodig om deze stap te nemen. Heel veel moed. Het kan zinloos schijnen, het kan misschien ook wel zinloos zijn, maar het is bepaald niet laf.
Het zijn in mijn ogen niet de verkeerde mensen die deze keuze maken, vaak zijn het heel gevoelige mensen. Misschien wel de beste mensen die er zijn.
Jan


christel Michiels schreef op 14-9-2005:
de manier waarop hij(bram bakker) de patienten helpt en benadert vindt ik geweldig.Hij heeft lef en durf hij is anders en is dat daarom slecht? Nee een andere kijk op behandeling is meestal beter dan dat iedereen in een rij gaat staan.


an gheldof schreef op 27-2-2005:
mensen moeten op zoek gaan naar de oorzaak van neiging tot zelfmoord en niet enkel het symptoom bestrijden