DOODGEWOON informeert en amuseert over zaken rond de dood - sinds 1994
Verschenen: 27-10-2013
HALLOWEEN EN ALLERZIELEN

Je verkleden als griezelig spook of afzichtelijk monster, uitgesneden pompoenen in de vorm van gezichten met lichtjes erin, het ‘trick or treat’-spel in Amerika. Waar komt het Halloween-feest eigenlijk vandaan? En wat is de connectie met het christelijke Allerzielen, de dag in de kerk dat alle doden worden herdacht?


Halloween heeft een rijke geschiedenis die ver in het verleden reikt. Het is één van de oudste nog bestaande feestdagen. Eigenlijk is Halloween een combinatie van drie feestelijkheden: het Keltische ‘Samhain’, het Romeinse ‘Pomona’ en het christelijke ‘Allerheiligen & Allerzielen’.

De bakermat van Halloween ligt zo’n 2000 jaar terug, bij de Kelten en meer specifiek bij de oude druïden, de toenmalige Keltische priesters. De moderne versie van deze feestdag vandaag de dag is nog steeds ondergedompeld in de tradities, mythes en legendes van het oude Keltische volk. De Kelten waren een landbouwers- en herdersvolk en magie had een centrale plaats in hun cultuur. De Kelten kenden veel natuurmythen en hun religieus streven was vooral gericht op een vreedzaam samenleven met de natuur. Daarmee hing het geloof aan lokale goden, landgeesten, elfen, dwergen, heilige bronnen, bomen en stenen nauw samen.

De Kelten vierden hun nieuwjaar, dat Samhain werd genoemd, op 1 november. Dit feest markeerde het einde van het seizoen van de zon en het begin van het donkere en koude seizoen. Met een feest, dat soms meerdere dagen kon duren, vierden ze het einde van het seizoen van de zomer, het wegkwijnen van de kracht van de zon, maar het was ook het feest van alle doden. De aanvang van een nieuw jaar werd gevierd als een omwenteling in hun leven, een vernieuwing van het leven. Samhain was hun belangrijkste feest.

In de eerste eeuw na Christus veroverden en bezetten de Romeinen het land van de Kelten. Onder invloed van de Romeinen nam het feest van Samhain toen deels een nieuwe wending. De Romeinen introduceerden er het feest ‘Pomona’, een oogfeest, gewijd aan de godin Pomona, die ook in de periode rond 1 november viel. Pomona was in het oude Rome de godin van het fruit en de tuinen. Zij stond als koningin van de oogst symbool voor mildheid en vruchtbaarheid. Ze wordt meestal afgebeeld zittend op een grote korf van fruit en bloemen en met een hoorn van overvloed aan haar voeten. De tradities en rituelen van de twee verschillende culturen mengden zich en versmolten, waardoor er een gezamenlijk herfstfeest ontstond. Het eigenlijk concept van Samhain bleef wel ongeveer behouden, maar onder invloed van de Romeinen werd er veel zoet fruit gegeten. En zo werd ook de pompoen in onze contreien geïntroduceerd.

Tenslotte volgde nog een derde en laatste injectie, die van het Christendom. In de christelijke feesten van Allerheiligen en Allerzielen is het Keltische Samhain gekerstend. Allerheiligen werd vroeger op verschillende data gevierd, afhankelijk van de streek. Een veel voorkomende datum was 13 mei, maar onder invloed van vooral de Ierse Kerk, die de heidense praktijken van Samhain wilden doen vergeten, werd Allerheiligen verplaatst naar 1 november. Het was de paus Gregorius IV (827-844) die in 835 daarvoor tekende en het was Lodewijk de Vrome (814-840) die er wat later een verplichte rustdag van maakte. Zodoende verspreidde Allerheiligen zich over de toenmalige wereld en dit is meteen de verklaring waarom Samhain en Allerheiligen qua datum dicht bij elkaar liggen.

In de 3de en 4de eeuw nam de kerk enorm in ledenaantal toe. Men probeerde de grote massa (heidenen) te bekeren. Toen dit niet zo eenvoudig bleek, werden er manieren verzonnen dit toch voor elkaar te krijgen. Bijvoorbeeld door bestaande, heidense feesten ‘over te nemen’ en te kerstenen. Zo werd het bestaande feest van Samhain behouden, maar werd het voortaan gevierd in naam van de kerk. De kerk gaf een nieuwe dimensie aan het feest. Voor de Kerk was het niet een feest van alle doden, zoals dat voor de Kelten wel het geval was, maar werden alleen de zaligmakende doden, de heilige gestorvenen, herdacht. Het originele feest van de heidense God van de dood werd op die manier een herdenken van de christelijke dood. Deze gedenkdag voor alle heilige gestorvenen werd ‘Allerheiligen’ genoemd.

Later werd door paus Johannes XIX (1024-1032) op 2 november ‘Allerzielen’ ingesteld om het lot van de ‘arme zielen’ te herdenken en voor hun zielenheil te bidden. Met dit gebed hoopte men de zielen uit het vagevuur te verlossen, maar in de praktijk was Allerzielen voor ‘het gewone volk’ ook een mogelijkheid om hun geliefde doden te eren. Graven werden versierd, er werden lampjes gebrand en ondanks protest van kerkelijke zijde zetten sommigen er ook eten en drinken neer. Ook ontstonden ‘zielenbroodjes’ zoals krakelingen, zoolgebakjes en gevlochten broodjes. Deze lekkernijen vinden we ook terug tijdens Halloween. En opvallend is de gelijkenis met de offers die werden gebracht door onze Germaanse en Keltische voorouders om hun doden te vereren. Ook zij brachten offers voor hun ronddolende doden. Er werd gevierd met vuurstapels, en parades van mensen verkleed als heilige, engel of duivel.

Naarmate de tijd verstreek, vermengden de gebruiken van de verschillende feesten zich en de avond voor Allerheiligen die de Engelsen aanvankelijk ‘Eve of All Saints’ of ook wel ‘All Hallow’s Eve(ning)’ noemden (hallow = heilig), verbasterde tot ‘Hallowe’en’ en tot slot tot Halloween.

Dankzij de Verenigde Staten is Halloween meer geworden dan een lokale Angelsaksische folklore. Halloween was overal zo goed als dood en vergeten tot in de laatste helft van de 15de eeuw de overleving en de groei van dit heidense winterfeest een nieuwe impuls kreeg. In 1492 landde Columbus in de ‘Nieuwe Wereld’. Met het ontdekken van Amerika en de belofte van geloofs- en gewetensvrijheid werden zij die geloofden in de druïdische traditie plots opnieuw aangemoedigd om hun oude praktijken nieuw leven in te blazen. Door de aardappelhongersnood, die in de jaren rond 1840 in Ierland en Schotland vreselijk huishield, was het voor velen een kwestie van sterven of emigreren naar Amerika. Zo’n 700.000 Kelten emigreerden naar de Verenigde Staten en namen de traditie van het feest van Samhain met zich mee. Halloween kreeg de naam ‘Oidche Shamhna’ (= nacht van Samhain) en de oude tradities werden onderhouden. Net zoals de Keltische religie de gewoontes van de Romeinse bezetters had overgenomen, paste de Keltische Samhainovertuiging zich weer aan de nieuwe omgeving aan. Het Keltisch Samhain werd zo een beetje het Amerikaanse Halloween. In de Verenigde States is het uitgegroeid tot een frivool feest. Men verkleedt zich in griezelig spook of afzichtelijk monster, er worden pompoen gesneden, de kinderen spelen er het ‘trick or treat’-spel en uiteindelijk is het feest door de jaren heen geëvolueerd naar een groots en vooral gezellig familiegebeuren.

Terug naar archief...
REACTIES

Geef hieronder uw reactie op dit artikel, en/of lees de reacties van andere lezers.
Uw naam
Uw email
Uw reactie
Reacties worden pas geplaatst na goedkeuring door de redactie. De redactie is niet aansprakelijk voor de inhoud van reacties, en behoudt ten alle tijden het recht reacties te wijzigen of te verwijderen.


Halloween Acts schreef op 4-10-2012:
Halloween is een grote hobby van me en ik vind het leuk dat het steeds populairder wordt in Nederland. Voor kinderen is het toch hartstikke leuk dat zij langs de deuren kunnen gaan en 'Trick or Treat' kunnen roepen? Verder ga ik ieder jaar naar een Halloween themafeest met te gekke kostuums!


asal schreef op 22-10-2008:
toffe pagina het helpt me om mijn taak van godsdienst te maken ;)


edoardo schreef op 9-7-2008:
wij in nederland vieren ook het feest van de doden, samen met anderen organiseren wij een tentoonstelling elke jaar in het volkenkunde museum in Leiden, het wordt door de stichting colores de mexico georganiseerd.
kijk op www.coloresdemexico.nl
en zie hoe leuk het er is
wij verwachten jullie op 31 oct., 1 en 2 november in Leiden en niet vergeten www.coloresdemexico.nl
adios y nos vemos en el mas alla.....


Glenn Penrose schreef op 29-3-2008:
Halloween is een grote hobby van mij(zie www.penrose.eu). Ik probeer elke dag weer nieuwe informatie te bemachtigen over het thema dat ik het jaar uitbeeld. Dit verhaal is toch wel een van de betere die kort de geschiedenis van Halloween omschrijft. Complimenten hier voor.


Tim schreef op 13-2-2008:
Ik vind nniks over hhet feest van de doden



Vladimir schreef op 27-1-2008:
Nice site. komt van pas bij mijn les Godsdienst (en ben zowiezo al geïntresseerd in deze onderwerpen :D).


Pukkel schreef op 7-12-2007:
Goeie info , alleen beetje luguber: dood.nl . hoe komen jullie erop? (Niet dat ik kritiek lever hoor.)


Nikki schreef op 22-10-2007:
toffe pagina


de GrIIIEEzzz##3l schreef op 2-1-2007:
egt vet dit heb ik precies nodig voor Geschiedenis bedankt


Ikke schreef op 30-10-2006:
So vettttt! ;)


lucia schreef op 25-8-2006:
ik ben een meg halloween-fan, ik vind het ook leuk om er alles over te lezen des te meer kom ik te weten.maar victor is wel negatief in zijn reactie want oke het is commercieel maar de kids kunnen zelf zoveel maken als zij willen , dat doet mijn dochter en de vriendenclub ook en het is altijd gezellig bij ons thuis met de zelf gemaakte spullen van halloween!! ga zo door


Sjra Wagemans schreef op 20-8-2006:
De werkelijke oorsprong van Samhain heeft volgens mij te maken met de zaaitijd van de wintergranen. De Kelten waren inderdaad landbouwers maar als ze op Samhain het begin van het nieuwe jaar vierden moet het juist de start zijn van iets nieuws. Op mijn site: dodecaeder.nl wordt uitleg gegeven over de werkelijke betekenis van deze belangrijkste feestdag van de Kelten.


Mistical schreef op 17-12-2005:
Lang geleden leefde er in Ierland een dronkaard die voor een laatste pintje zijn ziel aan de duivel verkocht. Maar slimme Jack kreeg de duivel zo ver dat hij eerst nog even in een appelboom klom voor een laatste hapje. Jack kerfde een kruis in de stam zodat de duivel de boom niet meer uit kon. Daarop beloofde de duivel dat hij Jack voor altijd met rust zou laten. Toen Jack stierf was hij niet welkom in de hemel, want daar willen ze geen dronkaards. En de duivel hield woord dus hij kon ook niet naar de hel. Hij moest terug naar de aarde. Daar zwerft hij nu nog steeds rond. Om zijn weg te vinden gebruikt hij een uitgeholde pompoen als lantaarn.

Door de Jack o Lantern-legendes bestaat er geen Halloween meer zonder pompoenen. En dat terwijl er helemaal geen pompoenen waren toen Halloween ontstond. Jacks lantaarn was een uitgeholde raap of suikerbiet. In de vorige eeuw merkten de Amerikanen dat pompoenen uit Mexico zich veel beter lieten bewerken dan rapen en bieten en ook veel mooier zijn. Overigens vieren de meeste Mexicanen geen Halloween (Allerheiligen-1 november) maar het veel engere Dia de los Muertos (Allerzielen-2 november). En daarbij spelen pompoenen nauwelijks een rol.


dj liefurt schreef op 16-12-2005:
ik moest een verslag maken over halloween enhet heeft heel erg geholpen ik hbeb een tien....!!!!


tamara kalt schreef op 19-11-2005:
ik vind dit een gruwelie pagina!!!


moordenaar schreef op 16-11-2005:
ik vin het lauw omdat ik van bloed en doden houd


Victor schreef op 30-10-2005:
Voor en na WO II speelden wij al Halloween in Belgie, een uitgeholde biet op een stok gebonden. Wij sneden er gaten in voor ogen neus en mond.
Een kaars erin zorgde voor het licht. Van snoep of speelgoed rondhalen was er geen spraak, dat was bedelen en dat mocht niet. Wij deden alleen de kleintjes schrik aan voor 't vermaak.
Nu is Halloween van uit Amerika overgewaaid en is zeer commercieel gericht. Wat wij vroeger zelf maakten is nu met euros te koop. Dus geen creativiteit en bezigheid voor de kinderen om iets zelf te maken.


xenia raats schreef op 29-10-2005:
ik vind halloween heeeeeel leuk ik vind het dan toch wel leuk dat jullie dit geschreven hebben.


An schreef op 11-10-2005:
Daar we nu in Canada wonen wilden we graag meer weten over het Halloween. Dankuwel voor de duidelijke informatie. Wij vinden het verschrikkelijk namelijk hoe dit feest wordt gevierd hier. De commercie heeft goede zaken. Overal hangen skeletten en dergelijke dingen, de winkels zijn er vol van. Voor de kinderen natuurlijk leuk om langs de deuren te gaan voor snoepgoed maar nee daar doen we dus niet aan mee want om nu de doden te herdenken door verkleed te gaan als weet ik veel wat voor griezelig monste, wij herdenken hun liever op een fijnere manier.


ke schreef op 23-5-2005:
dit is een gave site over halloween, maar wil je er misschien ook opzetten waarom je met halloween verkleed bent, dat zou fijn zijn.....


vend reisbureau schreef op 22-11-2004:
VETTTT!!!!


nienke schreef op 20-10-2004:
samhain wordt nog steeds gevierd, en dan ook op een andere manier als halloween, namelijk op de manier waarop heksen samhain vieren, samhain is 1 van de 8 sabbats die een heks viert in een jaar, dit heeft te maken met de natuur en samhain wordt gevierd op de avond na de laatste oogst, dan ga je volgens heksen en kelten het nieuwe jaar binnen, dat begint bij dood, doordat alles lijkt af te sterven.
het is een heel mooi feest, ik vier het ook, en ik denk daarbij aan overledenen, en ik maak goede voornemens voor komend jaar, vanaf 1 november. ik zend positieve wensen de wereld in en ik kook lekker eten. groetjes


steffie de bel schreef op 3-2-2004:
Ik ben zeer tevreden dat ik toch nog goede informatie op het internet vind.
Ik vind alles ook goed ontworpen,vooral dat we onze mening mogen uitdrukken ook



Ineke Dekimpe schreef op 5-11-2003:
vrij goed alle informatie is goed overgekomen bij onze mensen maar wat meer karakter in het uiterlijk van de webpagina kan geen kwaad!!! (bv wat meer kleur, tekeningen,...)