DOODGEWOON informeert en amuseert over zaken rond de dood - sinds 1994
Verschenen: 16-05-2002
RELIGIE: DE BALSEM IS JE ALLES

"Dat het leven ophoudt voor een vijftienjarige die overlijdt, nou sorry hoor, dat zou heel oneerlijk zijn. Er moet dus een hiernamaals zijn. Zonder leed. Zonder belastingformulieren en zonder acceptgirokaarten. Maar wat ik me er precies bij moet voorstellen?" Aswin Augustuszoon weet het niet. Hij is lijkbewasser, lid van een vereniging, die er voor zorgt dat overledenen volgens de christelijke Surinaamse riten hun graf ingaan.


Aswin Augustuszoon is Kamerbaas van de Surinaamse lijkbewassingsvereniging Bethania in Amsterdam. De titel Kamerbaas betekent dat hij hiŽrarchisch aan de top staat. "Onze vereniging heeft bijna dertig leden. Vijf van hen zijn hoofden. Boven de hoofden komen de vrouwelijke en de mannelijke Kamerbaas. De vereniging is strikt hiŽrarchisch opgebouwd, het leger is er niets bij. Dat heeft te maken met de bescherming van de privacy van de doden. Voordat je tot de vereniging toetreedt leg je een eed af dat je niet praat over wat je weet of ziet. Zonder hiŽrarchie is zo'n eed niet zinvol, want dan is er geen controle op."

Bethania zorgt ervoor dat overledenen volgens de christelijke Surinaamse riten hun graf ingaan. De dode wordt gebalsemd, er worden gebeden uitgesproken, er wordt gezongen en gedanst. Het respect voor de overledene staat centraal. Bepaalde handelingen gebeuren bijvoorbeeld onder een laken. Tijdens de verzorging van het lichaam zijn behalve de broeders en zusters van de rituele wasgroep geen mensen aanwezig.

"Wij kleden de dode mooi aan en we maken het gezicht op. Door het balsemen kan een lichaam zonder koeling vier dagen worden bewaard. Elke Surinaamse afleggersvereniging heeft een eigen geheim balsemrecept. Je balsem is je alles."

Om te illustreren dat ook de Afrikaanse overlevering een rol speelt bij de aflegrituelen toont de Kamerbaas een halve kalebas die bij het balsemen wordt gebruikt. Een doordringende, zoetige geur, die aan sandelhout doet denken, vult de moderne huiskamer in Amsterdam Zuid-oost. "Iedereen gaat uit van een basisrecept. Maar daarbij kan je met verschillende ingrediŽnten minstens 251 mogelijke varianten maken. Je kan dus wel een aantal dingen opmaken uit de geur van een balsem, maar als je het niet precies weet, is het recept niet te achterhalen."

"Het is belangrijk dat mensen worden verzorgd op de manier zoals zij dat zelf hebben gewenst. En niet, zoals bij de witte Nederlanders vaak gebeurt, op de manier die de begrafenisondernemer wenst. Als iemand ons uitnodigt om, een dode thuis te bewassen dan trekken we een paar dagen bij die familie in. We bidden samen, we zingen en we lachen ook. We fungeren als een doorgeefluik van de overledene naar de nabestaanden toe. Goed afleggen is belangrijk. Je kan het maar ťťn keer doen. Onze betaling? Het is liefdewerk. We krijgen traditioneel allemaal een half brood en een kop en schotel of een mok, als aandenken aan de overledene."

Ondanks dat Aswin Augustuszoon dagelijks met de dood wordt geconfronteerd heeft hij geen duidelijk beeld van het hiernamaals. "Ik kan mij niet voorstellen dat de wereld waarin wij leven zo bedoeld is door de Schepper. Kijk naar de oorlogen in de wereld, of naar kinderen die sterven. Dat het leven ophoudt voor een vijftienjarige die overlijdt, nou sorry hoor, dat zou heel oneerlijk zijn. Er moet dus een hiernamaals zijn. Zonder leed. Zonder belastingformulieren en zonder acceptgirokaarten. Maar wat ik me er precies bij moet voorstellen?"

"De rituelen die wij uitvoeren zijn ook niet zozeer gericht op het hiernamaals. Hoewel, we trekken de overledene geen schoenen aan. In de bijbel staat namelijk ergens Ďtrek uw schoenen uit, want de plaats waarop u staat is heilig'. We zorgen dat de dode er piekfijn uitziet, want hij of zij gaat naar zijn Heiland. Nu denk ik dat het de Heiland niets uitmaakt hoe je er uitziet. Mar Surinamers houden er nu eenmaal van om veel zorg aan hun uiterlijk te besteden bij speciale gelegenheden. Als ze naar een feestje gaan zien ze er ook netjes uit."

"Waarom ik dit werk doe? Ik heb het me ook wel eens afgevraagd. ik heb slachtoffers van de Bijlmerramp gedaan, slachtoffers van de vliegramp met het SLM-vliegtuig, treinongelukken. Waar haal ik de kracht vandaan? Je bent er tenslotte niet voor opgeleid. Ik denk dat de dood van mijn vader belangrijk is geweest bij mijn keuze. Hij stierf twintig jaar geleden in Nederland. Hij was hier afgelegd. Toen wij hem in Paramaribo wilden begraven ontdekten wij tot onze schrik dat zijn colbertjasje vanachter was opengeknipt. We hebben een nieuw moeten kopen. Die ervaring heeft me geleerd hoe belangrijk het werk is. Ik ben ook heel blij als ik hoor dat nabestaanden tevreden zijn. Het geeft me geestelijke energie."
(Eva den Buurman)

Eerder verschenen in Doodgewoon 4, lente 1995.

Terug naar archief...
REACTIES

Geef hieronder uw reactie op dit artikel, en/of lees de reacties van andere lezers.
Uw naam
Uw email
Uw reactie
Reacties worden pas geplaatst na goedkeuring door de redactie. De redactie is niet aansprakelijk voor de inhoud van reacties, en behoudt ten alle tijden het recht reacties te wijzigen of te verwijderen.


Seyvo mauombi schreef op 30-3-2009:
ik vind het ook zo interessant om alles over surinaamse rituelen te weten.Nou hed ik een vraag: voor m'n opleiding moet ik een klein verslagje maken over de surinaamse rituelen bij geboorte en dood. Graag zou ik hier informatie over willen, hoe zo'n ritueel nou precies in zijn werk gaat en wat er allemaal gebeurd. Ik hoop een reactie van u te ontvangen. Alvast bedankt,met vriendelijke groet Seyvo



Romano schreef op 30-12-2008:
Mijnheer Augustuszoon,

Vanaf kinds boeid mij dit werk en voelt het ook als een roeping voor mij. Mijn vraag is dan ook hoe ouder ik wordt hoe sterker de drang, hoe kan ik mij daarvoor aanmelden? Of een gesprek aangaan om dat werkelijk te meten als NU wel de juiste tijd is of liever wanneer ik wat ouder en meer rust heb?


alie-pullen schreef op 9-4-2008:
aswin wat een mooi werk doen jullie ik dacht dat iedere opbaring het zelfde was maar nu weet ik beter groetjes frits en alie


David schreef op 23-3-2008:
Geachte Aswin,
tijdens het afscheid nemen van mijn opa werd ik als enige over mijn opa een paar keer heen gegooid, ik heb tot op de dag van vandaag nog steeds geen flauw idee waarom dat was. Het houdt mij heel erg bezig, ik hoop dat u mij een antwoord kan geven.

Vriendelijke groet,

D.I. SNoeck


Richard Pools schreef op 13-2-2007:
Geachte heer Aswin,

Ik wil u langs deze weg nog even hartelijk bedanken voor de goede zorgen. Ik ben in Nederland geboren en was niet bekend met de rituelen mede dankzij Bethania liep de uitvaart van mijn vader Wim zoals het volgens hem ook bedoeld was..

Richard Pools


J.A.Swier schreef op 19-5-2006:
L.S. Mag ik een vraag stellen? Ik was gisteravond getuige van het afscheid van een Surinaamse overleden vriend. De mensen die hem na zijn dood verzorgden hadden hem witte handschoenen aangedaan. Heeft dit een betekenis? Al vast bij voorbaat bedankt voor een eventueel antwoord. Met vriendelijke groeten, Jaap Swier


Jelle schreef op 7-11-2005:
Tristige site ze manne!


sanne schreef op 1-9-2005:
er mag wel in nederland gebalsemd worden alleen moet je daar een verklaring voor hebben, bijvoorbeeld als iemand moet over komen uit het buitenland!


valerie schreef op 12-1-2005:
Ik ben zelf een surinaams meisje. maar nooit echt opgevoed met dit soort rituelen. Toen mijn oma was overleden geburde dit wel en ikzag het voor het eerst. Maar ik vraag me altijd af,waarom mogen de nabestaanden niet weten wat er in de kamer gebeurt tijdens het wassen van de lijken,waarom is dat zo geheim,kunnen jullie echt praten met de doden.


Hanneke schreef op 10-3-2004:
Ik vind dit echt heel erg bijzonder,mijn vriend is ook surinaams en daarom vind ik het ook zo interessant om alles over surinaamse rituelen te weten.Nou hed ik een vraag: voor m'n opleiding moet ik een klein verslagje maken over de surinaamse rituelen bij rouw en dood. Graag zou ik hier informatie over willen, hoe zo'n ritueel nou precies in zijn werk gaat en wat er allemaal gebeurd. Ik hoop een reactie van u te ontvangen. Alvast hartelijk bedankt,met vriendelijke groet Hanneke



Linda schreef op 26-11-2003:
Ik heb een vraagje; heeft er iemand informatie over de Surinaamse geboorte/ overlijden rituelen?
Zou je deze willen doorsturen naar mijn email. Bedankt!



Albert Bolink schreef op 23-5-2002:
Geja van Wetering citaat:In nederland mag niet gebalsemd worden, wordt er voor surinaamse mensen een uitzondering gemaakt? Einde Citaat. Ik heb via juridische vragen bij www.uitvaart.nl de vraag gesteld en antwoord gekregen via Dhr. Van der Putten. Waarschijnlijk is het een soort rituele wassing.



geja vand de wetering schreef op 17-5-2002:
Als "witte nederlander" ben ik het volledig met u eens.
Wij nederlanders gaan erg koel om met de dood, het verbaasd mij steeds weer dat er zo weinig emoties bijkomen, als iemand is overleden, terwijl men in uw cultuur, laat zien en horen wat het met je doet als je iemand verliest aan de dood.
Daar kunnen wij nog veel van leren m.i.
In nederland mag niet gebalsemd worden, wordt er voor surinaamse mensen een uitzondering gemaakt?